tedvanlieshout.nu archief

Ted van Lieshout: webarchief

Archive for december 2009

Boekenjaar 2009

Boekenjaar2009zonderdood

Het was een mooi jaar. Met nare kantjes. Een dichtbij overlijden en fysieke problemen kleurden het jaar matter in, al bleef het voor mij glanzen vanwege de Theo Thijssen-prijs en enkele andere hoogtepunten. Zo kwam er het Nationaal Declamatieconcours dat van start ging op Gedichtendag 2009, De Gouden Lijst was een initiatief van Hans Hagen en mij en samen organiseerden we ook de Middag van het Kinderboek in de OBA in september. Het kan heel goed zijn dat deze dingen eenmalig zullen blijken te zijn geweest, maar het waren wel degelijk initiatieven die de moeite waard waren. Vind ik. En resultaat hebben ze ook gehad, want het Modelcontract voor kinderboeken is nu echt heel erg dichtbij en dat zou zonder de Middag niet zijn gebeurd, durf ik te beweren.

Dan waren er nog de Zilveren Griffel voor Spin op sokken, het kinderboekenweekprentenboek Koekjes! dat ik samen met Sieb Posthuma mocht maken, en Hou van mij kwam er, mijn jubileumboek met 25 jaar gedichten en tekeningen. En aan het slot van het jaar ging An Elephant Came By van start, de tentoonstelling van vierentwintig Nederlandse illustratoren die door de wereld gaat reizen met een kloek boek dat door mij is geschreven. – Ik heb echt wel reden om tevreden te zijn en dat ben ik dan ook. Maar er is ook reden voor zorg.

Hierbij staat een plaatje (klik erop voor een vergroting) dat het boekenjaar 2009 voorstelt, zoals dat op 24 december in NRC Handelsblad verscheen. Ik wil het graag als voorbeeld gebruiken voor mijn betoog. Er staan lege plekken in waar auteurs hebben gestaan die het afgelopen jaar zijn overleden, waaronder Veronica Hazelhoff. Ze spelen geen rol in wat ik graag wil zeggen, en bovendien wil ik door ze weg te laten beter zichtbaar maken wat volgens de opstellers van het staatje, Pieter Steinz, Dirk Leyman en Jeannette van Bommel, de hoogtepunten van het jaar waren.

De P.C. Hooft-prijs en de Theo Thijssen-prijs zijn allebei de voortzetting van de staatsprijzen voor literatuur, je krijgt er evenveel geld voor (60.000 euro) en ze worden toegekend door dezelfde stichting. Dat de prijzen door velen in de literaire wereld toch anders behandeld worden, ligt dus niet aan de prijzen zelf maar aan de perceptie ervan. Dat er sprake is van ongelijke behandeling wordt allang algemeen aangenomen (lees de Annie M.G. Schmidt-lezing van Sjoerd Kuyper er nog eens op na), maar objectieve maatstaven zijn er meestal niet, omdat het vaak om onvergelijkbare situaties gaat. Nu dus niet, en het is keurig in beeld gebracht door middel van dit staatje: de P.C. Hooft-prijs staat er wel in en de Theo Thijssen-prijs niet!

Het doet er daarbij niet toe hoe dat zo gekomen is. De opstellers van het lijstje kunnen het gewoon zijn vergeten en in dat geval hebben ze hun werk niet goed gedaan. Het kan ook zijn dat ze gevonden hebben dat de Theo Thijssen-prijs niet belangrijk genoeg is, of minder belangrijk dan bijvoorbeeld het wel opgenomen bericht dat Thomas Vaessens zich de woede van de literaire wereld op de hals haalde wegens een vermeend populistische studie. Maar dan moet je dat verantwoorden. Of aangeven dat je volstrekt willekeurig hebt gehandeld. Dat is natuurlijk ook geen blijk van zorgvuldig werk. Dat zou echter wel passen in de tegenwoordige taakopvatting van de journalistiek met betrekking tot literatuur, als ik tenminste af mag gaan op wat daarover in de media gezegd en geschreven wordt. In het artikel dat het staatje begeleidt schrijft Arjen Fortuin: xe2x80x98Dit (xe2x80xa6) betekent voor critici dat ze niet alleen hun invloed moeten bevechten, maar ook hun recht van spreken. En dat kunnen ze alleen doen door stukken te schrijven waarin duidelijk wordt dat er ook op een andere manier naar een boek gekeken kan worden dan in termen van verkoopcijfers en het belang van de maatschappelijke kwesties die erin aan de orde komen. Door, bijvoorbeeld, te signaleren dat Het diner een betere roman had kunnen zijn.xe2x80x99

Oef, vrijblijvender kan het nauwelijks. De criticus heeft het voorrecht verworven om een mening te ventileren, maar wat dxc3xb3xc3xa9t hij er eigenlijk mee? Fortuin, zo mogelijk nxc3xb3g vrijblijvender: xe2x80x98Want het grootste misverstand over de literaire kritiek is dat het zou gaan om het afbranden van de boeken die niet goed zijn. Het draait juist allemaal om de zoektocht naar die andere boeken, aan de hand van interpretaties en smaakoordelen, met een blik die probeert verder te reiken dan praktisch nut, het dagelijks leven en het debat van de week. Niet op basis van een handvol formele strikt literaire criteria, maar ook met altijd iets van intuxc3xaftie, en met een duidelijk doel voor ogen: er bestaat kunst en die kunst verdient het om benoemd te worden.xe2x80x99

Maar gebxc3xa9urt dat ook? Het staat vast dat veel niet opgemerkt wordt, over het hoofd gezien en genegeerd wordt, dat er in de media beperkt ruimte is voor hetgeen er te benoemen is, nadat de hypes, de schreeuwlelijkerds en de lievelingen aan de beurt zijn geweest, en dat critici toch het liefst vereenzelvigd worden met wat in de ogen van het literaire wereldje waarin ze verkeren al goed of elitair bevonden xc3xads. Men staat met de neus naar binnen gericht en met de rug naar alles wat daarbuiten gebeurt. Daar vindt bijvoorbeeld op grote schaal ontlezing plaats bij jongeren en doordat men er met de rug naartoe staat draagt men in niet geringe mate bij aan het steeds groter worden van dat verschijnsel. Want wat dxc3xb3xc3xa9n de media om de jeugd deelgenoot te maken van literatuur? Hoegenaamd niets. Niet alleen de jeugdliteratuur wordt buitengesloten, maar de complete jeugd wordt genegeerd. En vervolgens is men verbaasd dat jongeren geen zin hebben om te lezen. Natxc3xbaxc3xbarlijk niet! Als je niet mee mag doen, als je duidelijk gemaakt krijgt dat je er niet bij hoort, dan wxc3xadl je niet meedoen. En waarxc3¡xc3¡n zou je ook mee moeten doen? Aan het naar elkaar kijken? Naar de hype, de top tien, de sensatie, de smeuxc3xafgheid? Slaagt men er gaandeweg in om voldoende maatschappelijke relevantie, cultureel gewicht en educatieve waarde mee te geven aan literatuurbeschouwing? Ik bespeur in het centrum van de media geen sprankeling of allure, geen drang, bezetenheid en bevlogenheid om aan komende generaties over te brengen hoe fijn het is om van literatuur te houden.

Advertenties

Written by Ted

28 december 2009 at 22:20

Geplaatst in Geen categorie

Kijken naar je kind op blootfoto's

NRC Handelsblad vroeg me om een stuk van 800 woorden te schrijven over of ik liever nu zou opgroeien dan vroeger. Ik leverde een stuk af van 799 woorden. De krant drukte het in het kerstnummer af, maar schrapte er eerst hevig in (bijna een kwart ging eruit). Hierdoor ontging menigeen de strekking van het betoog. Daarom op deze plaats het artikeltje nogmaals, maar dan in zijn geheel.

Zou ik liever in deze tijd opgroeien dan in mijn eigen tijd? Ik vond opgroeien helemaal niet leuk, heb het gelukkig achter de rug en zou het beslist niet over willen doen. Toen niet, nu niet, nooit. Waarom ook? Zoveel anders is het toch niet? Kinderen zijn nog steeds kinderen en school is nog steeds school. Ja, het zwarte bord is wit geworden en de wolken krijtstof zijn uit veel lokalen verdwenen. Docenten roken niet meer in de klas. De banken staan gezellig door elkaar heen, maar als je op de middelbare school komt staan ze weer als vanouds in drie rijen van telkens twee bankjes. Veel kinderen hebben tegenwoordig een eigen flesje water bij zich. En een mobieltje. En een televisie op hun kamer. En als ze xe2x80x99s nachts niet kunnen slapen krijgen ze daar geen sneeuw meer op, zoals vroeger, maar dames met blote borsten die willen dat je ze belt.

Ik groeide op in de zestiger jaren. In de buurt was een winkel in seksartikelen. De etalageruit ervan was afgeplakt met zwart folie waarin twee ronde kijkgaten waren gemaakt. Die waren zo hoog geplaatst dat je er niet bij kon, behalve als je je fiets tegen de pui zette en dan op je zadel ging staan. Dat durfde ik alleen als er een vriendje bij was en dan keek ik angstvallig om me heen in plaats van door die ruit.

De ramen van pornoshops in de buurt waar ik tegenwoordig woon worden niet afgedekt en er lopen regelmatig kinderen langs. Ze kijken er niet van op, want ze hoeven maar het internet op te huppelen en ze zien mensen met allerlei anale, orale en vaginale mogelijkheden. Het is beschikbaar en het is maar xc3xa9xc3xa9n knop ver, en de kans is groot dat ze gaandeweg de buurman van de overkant, die zich achter zijn gordijn verbergt, terugzien op internet, maar dan naakt voor zijn webcam. Op die manier zoekt hij contact, in plaats van met een advertentie in de krant: eenz. m. zkt. dito vr., br. ond. nr.

We hebben tegenwoordig een beeldcultuur, zegt men. Het woord is niet meer genoeg; met beelden is het beter. Het gaat nog verder: pas als je het zxc3xadxc3xa9t is het wxc3¡xc3¡r!

Dat bleek op een schrijnende manier toen eerder deze maand ouders van kinderen die mogelijk waren misbruikt door een pedofiele man in de gelegenheid werden gesteld om confronterende fotoxe2x80x99s te bekijken waarop hun kinderen, in de meeste gevallen autistisch of verstandelijk gehandicapt, te zien waren.  De seksueel getinte handelingen waarvan sprake was, en waarvan ik een advocaat hoorde zeggen dat ze vreselijk waren, stonden ook op papier. De ouders kregen eerst de tekst te lezen of te horen, en konden vervolgens aangeven of ze de afbeeldingen wilden zien. Naar het schijnt wilden veel ouders de fotoxe2x80x99s alsnog bekijken. De vraag die mij sindsdien bezighoudt is: waarxc3xb3m willen ouders expliciet beeldmateriaal zien van hun kind? En als ze het willen, waarom gaan ze er dan toe over om dat daadwerkelijk te bekijken?

Als je aan een normaal begaafd kind dat aangerand is vraagt of de ouders de fotoxe2x80x99s mogen bekijken waarop dat te zien is, zal dat kind dat in de meeste gevallen niet willen. Nu het echter gaat om wilsonbekwaam geachte kinderen doet de privacy van dat kind er niet meer toe en willen die ouders geen genoegen nemen met een beschrijving, maar met eigen ogen zien wat er op die fotoxe2x80x99s staat, misschien zelfs zonder hun kind te raadplegen. Misschien wel gewoon omdat het materiaal beschikbaar is.

Wat voor effect heeft het als ouders hun kinderen (en in het verlengde daarvan, kinderen hun ouders) op expliciete fotoxe2x80x99s aanschouwen? In een televisie-uitzending hoorde ik een deskundige zeggen dat het af te raden is om dat soort beelden te bekijken, omdat ze dan voor altijd op je netvlies gebrand staan. Ik weet: het is nou juist die kick waarom mensen steeds explicietere beelden willen zien; als het niet gexc3xabtst staat op de binnenkant van je schedel, is het soft en saai en suf. Maar die ouders die hun kinderen op expliciete fotoxe2x80x99s willen zien dan, dat kan toch niet om de kick zijn? Ik begrijp wel dat ze ertoe overgaan om hun nieuwsgierigheid te bevredigen, omdat ze zeker willen weten, maar wxc3¡t komen ze dan te weten dat niet ook al in woord op papier stond? Ik weet het niet.

Hoe ging dat vroeger? Konden ouders toen ook naar fotoxe2x80x99s kijken van hun misbruikte kinderen? Misschien is er meer veranderd dan ik dacht. Mijn eigen seksuele ontwikkeling bestond er voor een belangrijk deel uit dat ik nieuwsgierig was naar hoe dat er eigenlijk uitzag, het blote geslachtsdeel van iemand anders. Ik had er nog nooit een gezien. Toen het gebeurde kreeg ik de slappe lach. Er zijn geen fotoxe2x80x99s van.

Written by Ted

27 december 2009 at 08:45

Geplaatst in Geen categorie

Beste wensen

Kerst2009

Written by Ted

24 december 2009 at 06:27

Geplaatst in Geen categorie

Taart

Appel Eergisteren wilde ik wat gebak halen voor bezoek. Ik had weinig tijd en bovendien geen zin om ver te lopen, want het lag vol sneeuw en het was glad, dus ik ging naar Brood op de Zeedijk. Daar heb ik wel eens over geschreven: het brood is daar schreeuwend duur, ongeveer twee keer zo duur (zowel kleiner als duurder dan bij een gewone bakker), maar het is in de buurt, dus ik kom er wel eens. Ze hadden ambachtelijk uitziend gebak achter het glas liggen; dus geen toestanden met slagroom of kleurtjes. Er lagen drie soorten: kleine, ronde, cakejevormige tweehapsbakseltjes, vierkante uit xc3xa9xc3xa9n grote ovenschaal gesneden stukken met geschaafde amandelen erop en kleine vierpersoonstaartjes zonder versiering. Ik vroeg aan de verkoper wat het voor carrxc3xa9xe2x80x99s waren, want die vond ik er het appetijtelijkst uitzien. Appel, zei-ie. En die taartjes, vroeg ik. Ook appel, zei de verkoper. En die kleine dingen dan, vroeg ik vervolgens. Appel, zei de verkoper. Hij kon aan mijn gezicht wel zien dat ik het behoorlijk fantasieloos vond. Ik had zin om de winkel weer uit te lopen, maar de sneeuw, hxc3xa8? De kou. De gladheid. Ik heb zoxe2x80x99n taartje genomen en een banketstaaf, want ik wist zeker dat daar geen appel in zat. Het taartje bleek heerlijk.

Written by Ted

23 december 2009 at 07:44

Geplaatst in Geen categorie

Lijstjes

Logo_jaap_leestkopieHet is weer de tijd van lijstjes maken. Ik heb er eigenlijk een hekel aan, vooral omdat lijstjes weinig opmerken en juist veel veronachtzamen. Maar nu heb ik toch wel erg moeten lachen om de eindejaarsopmaak van JaapLeest (een van de welkome nieuwe sites in kinderboekenland, waarop Jaap Friso met grote regelmaat kinderboeken bespreekt – eh, misschien moet er nog een lijstje komen van beste nieuwe kinderboekensites van 2009; zou JaapLeest daar dan op staan, of zou hij er net ten onrechte buitenvallen omdat het maar een lijstje van drie mag zijn?).

Ik mag vrij glorieus figureren in zijn lijstjes en van xc3xa9xc3xa9n ervan schoot ik in de lach. Dat lijstje neem ik even over: xe2x80x98De grootste hype van 2009: Mr. Finney van de prinses die vooral opviel dat ze niet eens zo heel slecht schreef. En Ted van Lieshout natuurlijk die maar niet weg te slaan was uit de media, uit de boekwinkel, uit alles eigenlijk.xe2x80x99

Hahaha, dat heb ik zelf helemaal niet zo ervaren. Natuurlijk zijn er redelijk wat interviews geweest in het kader van de Theo Thijssen-prijs, maar ze stonden niet in verhouding tot de aandacht waar een P.C. Hooft-prijswinnaar op mag rekenen. Ik zeg dat niet omdat ik klaag, maar omdat de Theo Thijssen-prijs de evenknie is van de P.C. Hooft-prijs en het redelijk is om te vergelijken. Dus ja, er was misschien wel veel aandacht vanuit de media voor mij, maar nog niet de helft van wat er op grond van objectieve maatstaven verwacht had mogen worden. Maar goed: dat kunst die kinderen omarmt niet leeft in de media, is niks nieuws.

Lees hier de verschillende lijstjes van JaapLeest:

http://www.jaapleest.nl/nieuws/leukste-beste-en-slechtste-van-2009

Written by Ted

22 december 2009 at 11:16

Geplaatst in Geen categorie

Uitgetrokken sok

SokAls iemand die een lezing staat te geven in de lach schiet om zijn eigen tekst, komt dat bijna altijd heel stom over. Goh, denk je dan, die vent vindt zichzelf wel erg leuk! En als die tekst niet eens zo heel leuk is, slaat zoxe2x80x99n man een modderfiguur. Nou, dat deed ik dus afgelopen zaterdag. Ik mocht spreken voor een publiek over de verschillen tussen literatuur voor volwassenen en kinderen, en ik had een parodietje geschreven op hoe schrijvers voor volwassenen kunnen uitweiden. Ik noem dat fenomeen xe2x80x9chet uittrekken van een sokxe2x80x9d. Dat is als schrijvers voor volwassenen in hun verhaal bij een onnodig detail blijven stilstaan en daarover in geuren en kleuren gaan zitten vertellen, waardoor je als lezer eindeloos moet wachten voor het verhaal weer verdergaat.

Om te laten zien wat ik bedoelde, had ik een uitgetrokken sok geschreven binnen het kader van een verhaal voor kinderen. De bedoeling van mijn betoog was om te laten zien dat als je voor kinderen schrijft, je een beetje bij de les moet blijven, bijvoorbeeld om de spanningsboog erin te houden.

Ik las mijn tekst voor en toen mensen in de zaal in de lach schoten, deed ik dat zelf ook. Heel ergerlijk, want je moet dan professioneel zijn en de rest van de tekst droog voorlezen, maar dat ging dus niet. Ik had de tekst de avond ervoor geschreven, had hem niet eerder hardop gelezen, en hij was ook niet grappig bedoeld, maar goed. Nu ik dit er allemaal over verteld heb zal het fragment wel helemaal niet meer geestig zijn, maar hier is het:

Annelies vroeg aan haar vader of ze langer op mocht blijven, want Popstars was nog niet afgelopen. Terwijl haar vader nadacht over een antwoord, trok hij zijn sok uit. Het was een grijze sok met streepjes aan de bovenkant en stipjes bij de tenen. Er zat een gat bij de grote teen, maar normaal zag je daar niets van omdat vader schoenen droeg. Meestal bruine schoenen zonder veters, omdat vader nooit veters had leren strikken en daarom koos voor instappers. Behalve in de zomer, want dan droeg vader altijd sandalen. Zonder sokken. Moeder had daar een hekel aan omdat vader zulke grote hamertenen had, en ze wilde liever niet dat de buitenwereld die zag. Maar dan zei vader dat moeder naar zichzelf moest kijken, want die liep pontificaal over het strand in een bikini, terwijl de plooien in haar buik, volgens de Marie-Claire en de Elegance, bladen waarvan het niveau altijd zo tegenvalt, beter verstopt konden worden in een badpak. Moeder vond dit onzin. Ze zei: xe2x80x98Ja, je mag opblijven tot Popstars is afgelopen!xe2x80x99

xe2x80x98Ze vroeg het aan mij,xe2x80x99 zei vader, xe2x80x98en ik wil pas antwoord geven als ik mijn sok helemaal uit heb!xe2x80x99

xe2x80x98Doe dan maar snel,xe2x80x99 zeiden moeder en Annelies, xe2x80x98want de lucht is niet te harden.xe2x80x99

Zie je wel? Zo leuk was het helemaal niet. Waarom ik dan toch de slappe lach kreeg, snap ik niet. Hxc3xa9xc3xa9l onprofessioneel van mij.

Written by Ted

21 december 2009 at 07:57

Geplaatst in Geen categorie

Omslagen

Img259Toch nog even doorborduren op gisteren. Op het omslag van de laatste Leesgoed staan drie anonieme meiden die in een boek van Theo Thijssen kijken. Het probleem met de omslagen van Leesgoed is dat ze allemaal inwisselbaar zijn. Je moet goed kijken naar het nummer en het jaar van de editie, want anders is het onmogelijk, of vrijwel onmogelijk, om te zien hoe nieuw of oud het nummer is. Bij LZL is het omslag ook niet om over naar huis te schrijven, maar bij dat blad zal het omslag zijn ingegeven door geen geld. Kennelijk kan er niet elke keer een ander plaatje op het omslag. Wat dat betreft is het gratis blad Lezen dat de Stichting Lezen uitgeeft een verademing. Ik heb in het verleden wel kritiek gehad op de omslagen (alleen mooie mensen erop, liefst dames met borsten en/of benen in beeld, en zeker geen lelijke schrijvers! De laatste tijd zijn het tekeningen), maar het zijn in ieder geval omslagen die aansluiten bij de actualiteit, of ze hebben in ieder geval de uitstraling dat ze van deze tijd zijn. Op het omslag van het nieuwste nummer van Lezen staat een tekening van Carll Cneut. Exc3xa9n van zijn boeken kreeg het afgelopen jaar drie prijzen, dus het omslag heeft een duidelijke link met de actualiteit, en dat geeft zoxe2x80x99n blad de frisse uitstraling die, het mxc3xb3xc3xa9t gezegd, Leesgoed en LZL in mindere mate hebben. Maar natxc3xbaxc3xbarlijk is Lezen niet klxc3¡xc3¡r! Wij zullen niet rusten voor Lezen een lelijke schrijver op het omslag zet! Hier liggen duidelijk kansen voor Leesgoed. Haal Lezen in! Haal die nietszeggende kinderen van het omslag en zet er de tronie van een schrijver op. xe2x80″ Hoe komen jullie erbij dat xc3xadk op het omslag zou willen? Ik ben toch geen lxc3xa9lijke schrijver? Kom nou!

Written by Ted

19 december 2009 at 23:28

Geplaatst in Geen categorie