tedvanlieshout.nu archief

Ted van Lieshout: webarchief

Driedelig paard: proza of poxc3xabzie?

DP-omslag-web Via de reacties op dit stukje hoopte ik een discussie uit te lokken over hoe jullie een gedicht zouden willen herkennen. Waarschijnlijk was het een te doorzichtige vraag, want reacties bleven nagenoeg uit, en wellicht kwam dat door de voorspelbaarheid van het antwoord en de wel ingevoelde ongewenstheid daarvan. Bijna iedereen herkent gedichten aan hun vorm. Als het rijmt en uit strofen bestaat en als de regels niet helemaal tot het einde doorlopen, is het een gedicht. Maar niemand zei dat natuurlijk, want iedereen snapt wat ik daarop zou hebben geantwoord: een gedicht herken je dus aan de vorm en niet aan de inhoud; gaat het dan niet om de inhoud? En dan had iedereen jaaawel moeten roepen, en niemand had zin om voor dat karretje gespannen te worden. Buiten het weblog om heb ik wel een paar reacties gekregen waaruit bleek dat men inderdaad voorbij de uiterlijke vorm van het gedicht probeerde te kijken. Zo schreef iemand: xe2x80x98Ik denk nu dat een gedicht een antwoord wil.xe2x80x99

Voor mij heeft een van de wezenlijke verschillen tussen proza en poxc3xabzie te maken met het doel. Proza is in mijn optiek in de regel bedoeld om een verhaal aan de lezer over te brengen. Terwijl je de tekst leest vormt zich in je hoofd een beeld van de personages en de gebeurtenissen en je leeft met ze mee. Bij poxc3xabzie gaat het veel meer om beleving van de taal zelf; je leeft niet mee met het verhaal, maar met de taal.

Driedelig paard kun je lezen als een verzameling brieven, boodschappen en berichten zonder kop of staart. Ik heb ze niet geschreven opdat de lezer een soort filmpje in zijn hoofd ziet, maar als blokken tekst die ontsleuteld worden doordat je ze leest. Hoezo is dat anders dan bij een verhaal, kun je je afvragen. Nou, als die vraag bij je opkomt, is dat prima, want die vraag stel je jezelf nooit als je een detective aan het lezen bent.

Natuurlijk zijn er werken waarbij proza en poxc3xabzie zo in elkaar overgaan, dat je niet meer precies kunt zeggen of het nou poxc3xabzie is of proza. Voor veel mensen is dat ook niet belangrijk, maar voor de meeste boekhandelaren wel, want die willen weten waar in hun winkel ze het boek moeten neerzetten: bij de poxc3xabzie of bij het proza? Een kast met mengvormen is er meestal niet. Daarom staat er een code op het boek die bij gedichten hoort.

Daarmee heb ik het mezelf niet makkelijk gemaakt, want van boeken waar het stempel poxc3xabzie op staat verkoop je veel minder dan van boeken waar het stempel proza op staat. Waarom ik niet met mezelf gemarchandeerd heb en er gewoon proza op gezet heb om meer te kunnen verdienen, begrijp ik zelf niet zo goed. Zxc3xb3 integer zal ik toch niet zijn? πŸ™‚

Advertenties

Written by Ted

8 maart 2011 bij 07:11

Geplaatst in Geen categorie

14 Reacties

Subscribe to comments with RSS.

  1. Ik vind het erg leuk dat je hier een extra blog aan wijdt, omdat ik er inderdaad over heb lopen doordenken.

    Over het algemeen definixc3xabren mensen een begrip op basis van kennis en ervaring. Hoe de kennis omtrent literatuur en de verschillen tussen proza en poxc3xabzie op de middelbare school werd aangereikt, weet iedereen, ga ik vanuit.

    Een nieuwe denkwijze, vorm of inhoud, betekent een nieuw leerproces. Uitleg en laten zien van wat je bedoelt, hoort daarbij. Dus dank voor de uitleg en het voorbeeld.

    In je andere blog schreef je: Ik heb het geschreven (of: bedoeld) als poxc3xabzie. Daarom is het poxc3xabzie. Maar hoe moet de lezer dat weten? Als hij poxc3xabzie zoekt, moet hij zich ergens naar richten, en dat doet hij in de de boekenkast van de bibliotheek of boekwinkel. Of hij zoekt op naam van de persoon van wie hij weet dat hij dicht.

    Proza is in mijn optiek in de regel bedoeld om een verhaal aan de lezer over te brengen. Terwijl je de tekst leest vormt zich in je hoofd een beeld van de personages en de gebeurtenissen en je leeft met ze mee. Bij poxc3xabzie gaat het veel meer om beleving van de taal zelf; je leeft niet mee met het verhaal, maar met de taal.

    Over het doel van proza en poxc3xabzie ben je zomaar niet uitgepraat.

    Thxc3xa9rxc3xa8se

    8 maart 2011 at 09:27

  2. Het merkwaardige van kunst – van literatuur dus ook – is dat kunstenaars maar in heel beperkte mate origineel zijn, terwijl originaliteit toch de essentie van kunst heet te zijn. Kunstenaars passen hun ideexc3xabn aan aan de wereld waarin hun kunst moet passen of ze komen tot kunst vanuit het werk dat ze om zich heen zien. Nieuwe kunst moet lijken op vorige kunst, want anders wordt het niet herkend als kunst. Als Rembrandt zich kunstenaar had genoemd en Mondriaanschilderijen had gemaakt, was hij waarschijnlijk in een gesticht opgeborgen.
    Daarom zie je dat bijna alle dichters, om het tot literatuur te beperken, werken met afgebroken regels, witregels en gebruikmaken van andere kenmerken die we ervaren als typisch voor poxc3xabzie. Wie zich niet aan die ongeschreven regels houdt, zoals ik nu met Driedelig Paard, wordt op de een of andere manier op de vingers getikt, gecorrigeerd, genegeerd of met argwaan bekeken. Er ontstaat in zekere zin een discussie tussen de dichter en de lezer. Als de dichter zegt dat het poxc3xabzie is en de lezer zegt dat het proza is, wie heeft dan gelijk? Ik ben zelf – arrogant als ik ben – geneigd om te zeggen dat de dichter gelijk heeft omdat hij de maker is van het werk. De lezer kan besluiten dat het proza is en de bundel niet kopen, maar daarmee maakt hij het bestaan van de bundel niet onwaar. Omgekeerd kan de lezer aanvoeren: als niemand die bundel leest, kun je hoog en laag springen, maar zonder lezers heeft een bundel geen bestaansrecht. Maar dan kom ik weer met het argument: de bundel xc3xads er al, omdat hij in voldoende mate lijkt op kunst die er al is, en er zijn reeds lezers gesignaleerd, dus ik heb gelijk. De lezer moet namelijk eerst die bundel lezen om te kunnen oordelen wat het is, dus vxc3xb3xc3xb3r de lezer zijn punt kan maken heb ik als dichter het mijne al gemaakt. Het is hartstikke oneerlijk, maar zo zit de wereld in elkaar. Of niet soms? πŸ™‚

    Ted

    8 maart 2011 at 10:00

  3. Je hebt al uit de doeken gedaan wat er eventueel kan gaan komen en je bijvoorbaat ingedekt. πŸ˜‰
    Maar ja, ik ben wel weer benieuwd.

    karinc

    8 maart 2011 at 10:50

  4. Ja, dat klopt, Karin! πŸ™‚ Ik zie die discussie natuurlijk wel aankomen, en de ellende van dat soort dingen is dat het bij gehannes blijft steken en men dan geen puf meer heeft om er voorbxc3xadj te komen. Door voor een discussie uit te lopen hoop ik de aandacht op de inhoud te vestigen in plaats van dat het blijft steken op of het nou het juiste etiket opgeplakt heeft gekregen.

    Ted

    8 maart 2011 at 11:00

  5. Over het verschil tussen proza en gedicht, denk ik dat bij een gedicht veel meer ruimte blijft voor eigen associaties van de lezer. Als twee mensen hetzelfde gedicht lezen zien ze er toch andere dingen in, het blijft meer open. In een gedicht kunnen dingen benoemd worden die niet zo tastbaar zijn. bij een verhaal moeten de lezers de verhaallijn allemaal kunnen volgen.

    Maar dit klopt ook weer niet altijd wat ik zeg, want de versjes voor kleine kinderen zijn soms wel heel duidelijk, daar ligt het weer aan het ritme en de rijm.

    ik weet het ook niet precies Ik zou denken lees wat je leuk vind zonder er over na te denken wat het is.

    Henriette

    8 maart 2011 at 11:53

  6. Ik kan alleen maar zeggen dat voor mij de vormgeving van een gedicht heel belangrijk is, omdat de vorm de inhoud vaak verstrekt. Soms is de vorm zelfs de inhoud. Jouw blokgedichten vind ik mooi oa omdat ze die specifieke vorm hebben. Volgens mij is dat ook een reden dat het poxc3xabzie is: proza kan zonder zijn vormgeving vaak toch bestaan, het verhaal blijft het verhaal. Een gedicht bestaat juist dankzij zijn specifieke vorm, die vorm kun je vaak niet weglaten, anders blijft er weinig van over. Dat is ook de reden dat ik het voorlezen van gedichten vaak niet vindt werken: je moet de bladzijde kunnen zien, de witregels, de leestekens, de regelafbreking, etc. Volgende tekst wou ik eigenlijk gecentreerd weergeven, dan wordt het nl een ruit πŸ™‚

    o
    p he
    t eerste ge
    z icht ziet dit ge
    dicht er uit al
    s een rui
    t.

    Tim

    8 maart 2011 at 13:34

  7. wat ik vergat: als jij een blokgedicht voorleest zonder hem te laten zien, wordt het volgens mij proza. Dat geldt voor meer proza-gedichten. Wat denk jij?

    Tim

    8 maart 2011 at 13:41

  8. Tja, als je een “gewoon” gedicht voorleest is het ook vaak proza. Er zijn bijna geen dichters die echt stoppen met praten als de regel wordt afgebroken en doorloopt op de volgende regel of na een witregel. Dan zit de pauze toch pas bij de komma of de punt. Dus niet zo:
    O
    p he
    t eerste ge
    zicht ziet dit ge
    dicht er uit al
    s een ru
    t
    maar:
    Op het eerste gezicht ziet dit gedicht eruit als een ruit.

    Ted

    8 maart 2011 at 13:57

  9. πŸ™‚ Op het eerste gezicht ziet dit gedicht eruit als een zin.

    Tim

    8 maart 2011 at 15:39

  10. Neenee, er staat: Op het eerste gezicht ziet dit gedicht eruit als een rut (*). En dat is toch zeer poxc3xabtisch. Omdat het iets verbeeldt dat ik eerder nog niet kende <- ook een definitie van poxc3xabzie.

    (*) in de versie van Ted

    Thxc3xa9rxc3xa8se

    8 maart 2011 at 17:02

  11. Hoi, ik heb de vraag wat is het verschil tussen een gedicht en een verhaal net aan de kinderen voorgelegd.

    Zoon van zeven jaar antwoordde; “een gedicht heeft korte woorden en die staan onder elkaar. een gedicht kan overal over gaan zelfs over poep, en het kan ook over mensen gaan maar dat weet ik niet zeker”.
    Dochter van negen antwoordde; “een gedicht rijmt en een gedicht gaat over dingen die niet echt waar zijn en een verhaal is wel waar. een gedicht is vaak grappig en gaat vaak over liefde”.

    Dus de kinderen hebben het allebei over vorm en inhoud. er wordt op de school veel met gedichten gedaan. Ze zijn ook naar jou workshop over woord sonetten op het WG- terrein geweest wat een groot succes was.

    Henriette

    8 maart 2011 at 17:12

  12. Wat fijn dat er lezers van dit weblog zijn die onderzoek kunnen doen bij kinderen!

    Ted

    9 maart 2011 at 11:21

  13. Heb inmiddels het hele 3-delig paard geproefd en gelezen. Er staat niets in wat niet mooi is. Behalve dat de poezie veel inhoud heeft, zagen mijn zoon, 12, en ik veel vorm, in de lay-out alleen al. Hij vroeg of hij voortaan ook zo mocht schrijven: alles achter elkaar, in een blok, want het leest zo prettig en de groter en kleiner wordende letters maken het spannend zodat je gauw verder leest als je klaar bent met een blok. En dan word je ook nog eens aangenaam verrast door de beeldsonnetten. Dank je Ted, voor zo’n mooi boek!

    kate

    9 maart 2011 at 16:10

  14. Wat prettig om te horen! Dank!

    Ted

    10 maart 2011 at 08:08


Reacties zijn gesloten.

%d bloggers liken dit: